کانون

عشق تمرکز است.

تمرکز گذشته در اکنون-

گستره پندار

گزینش گفتار

گرایش کردار.

از جهان پراکنده آینده

روشن می نماید جاده عشق.

عشق تکامل است-

از یک تن

به تن دیگر

و به تن های کودکان در راه فردا.

عشق تمدن است.

ساختن برای دیگران

از خانه تا شهر و خیابان.

022708

میهن

در کوهها

رقص آبشار و باد.

در شب فلات

رقص نسیم و سبز بوته ها.

در عمق دره ها

رقص نور و نیزار.

در اوج موج خزر

رقص ماهی و ماه.

بر کرانه سفید خلیج فارس

رقص فوج ماکیان.

گستره تو: از ازل تا ابد؛

از فلق تا شفق؛

از نخلهای زابل تا یالهای تفته زاگروس.

ساکنان از خاک تو برخیزند؛

برآن برآنند

درآن فروشوند.

میهمانان آیند و روند.

تو با چهره آفتابی فصول

در فضای کانونی مهر، میمانی.

موی تو افشان

باگلبرگهای بهار در باد، در یاد:

سبز گستره کارون

سفید همیشگی دماوند

سرخ شعله شقایق سبلان.

072308

از چهره های مطرح علم، هنر، ادبیات غرب و ایران در سده 20م خاطرات دیداری وجود دارد که بمرور  نوشته و نشر می شوند.  -ب.ب.

یادها- مهدی اخوان ثالث

جا. طبقه دوم، ساختمانی نزدیک دانشگاه تهران، ضلع شمالی خ انقلاب /شاهرضا

زمان. زمستان 1342

افراد. اخوان با قد متوسط، سالکی به گونه، اصلاح موی کوتاه، بارانی بتن، تسبیح بدست، ایستاده. خوش بیان، شیرین سخن، روایت گر، نقال.  بعدها این خصوصیات را در مارک تواین و گریسن کیلر، هر دو از طنزنویسان نقال آمریکایی، یافتم با یک تفاوت عمده. ایندو زخم کاری کودتای تابستانی را درخود نداشتند؛ ولی عمق اخوان از ضربه کودتای یانکی بشدت آسیب دید. زیرا در سیر طبیعی فرهنگ مدرن ایرانی خلل وارد شد؛ به فرهنگ غربی کمپرادری استحاله یافت. این فرهنگ تخم انزجار را در شاعران متعهد مانند شاملو، فروغ، کسرایی و نسل بعد کاشت. لحن اخوان طنزدار، مطایبه آمیز، شوخ بود. سیمای او صمیمی، استوار، با وجنات تند/ َجلد بمعنای سریع، با لهجه خراسانی. نمونه: در تهران زبان با فتحه ز بر وزن جهان است، ولی او آنرا بر وزن نشان با کسره ز تلفظ می کرد. وقتی کوک می شد موسیقی سخنش سحرآمیزتر می شد. حافظه قوی و دایره وسیع واژگانی داشت. نشسته روی صندلی: ب.ب، ف.ق، ف. م.

یادها. اخوان سیگار هما یا گرگان که مقطعی بیضوی داشت می کشید. با تسبیح در دست در عرض اطاق قدم میزدِ؛ گاهی می ایستاد؛ حضار را نظاره میکرد. از جمعیت جوان تهران، در آن اتاق فقظ ما 3 نفر بودیم.  از جیبش چند پسته درآورد. بهر کدام ار ما یکی داد. با لهجه خراسانی گفت: مهدی اخوان ثالث که میگویند بنده هستم. در باره ذهن و زبان شاعری حرف زد. نیز گفت چاپ کتاب مانند خانه تکانی است که شاعر شعرهای پراکنده اش را در یک کتاب َگل ِ هم میکند. از عدم فروش آخر شاهنامه در کتاب فروشیها گلایه کرد. ولی یاد آور شد که شعر او وقتی در 1-2 نفر شاعر دیگر طنین اندازد، خاطرش آسوده خواهد شد.

یادهای مربوطه.  من نقد فروغ فرخزاد از کتاب آخر شاهنامه را خواندم.  این نقد در مجله ای بود که سازمان برنامه منتشر میکرد. نام این مجله قطور با عکسهای رنگی شاید "تلاش" بود. این مجله در دهه 50 مقالاتی در رد نظرات علمی اجتماعی بوسیله بریدگان رنجبری دربر داشت؛ در خارج بطور وسیع، مجانی بین دانشجویان پخش می شد.  فروغ در مصاحبه با سیروس طاهباز در بهار 1342 گفت، "اخوان بهرحال در ردیف نیما و شاملو است.. شعر اخوان بشکل خیلی صمیمانه ای هم مال این دوره است و هم مال خود اخوان. به نظر من او کامل است. یعنی شعرش هم فرم دارد؛ هم زبان جاافتاده و شکل گرفته، هم محتوای قابل تعمق، هم فضای فکری و دید" دارد.  دکتر کدکنی در رثای اخوان در رادیو لندن گفت، " اخوان مظهر تجدد واقعی و حفظ سنت و جوانب درخشان سنت آن ملت است.. اگر امروز آماری از حافظه ی شعری دوستداران شعر معاصر فارسی در سراسر جهان گرفته شود، بیشترین ذخیره های شعری که در حافظه ی دوستداران شعر هست، ذخیره ی شعر اخوان ثالث است.. او همان موقعیتی را در بافت شعر معاصر ایران دارد که بنظر من حافظ در ادبیات کلاسیک ما دارد. همان حضوری را که حافظ در حافظه و ذهن دوستداران ادبیات کلاسیک ما داشته، شعر اخوان.. در فکر و ضمیر اکثریت دوستداران شعر جدید فارسی دارد.." {1}

لندن 1365 در مهمانی که چندین نفر در آن بودند؛ چند نفری عازم ایران بودند.  دکتر ا. خ. گفت شبی در جمع شاعران، اخوان پولیور بافتنی خود را از تن درآورد؛ بتن ا. خ. کرد.  این را رسم خرقه شاعری خواندند. منهم از ترجمه 10 شعر اخوان به انگلیسی گفتم. {2} این ترجمه ها در 1972 در تهران در کتاب 2 زبانه راه و رود چاپ شدند. این کتاب نشر پیدا نکرد. نسخه ای از آنرا به یکی از مسافران دادم تا بدست اخوان برساند.

اخوان همنسل و همخوان رحمانی، کارو، کسرایی، شاملو بود که کودتای تابستانی نفس آنها را برای مدتی برید. شعر اخوان در کدکنی، خویی، سعید تداوم یافت.  طنز و عواطف او در شعر فروغ ادامه یافت. شعر اخوان غافل از تنوع ملیتهای فلات به تنوع تاریخی- اساطیری مشترک آنها می پردازد. گویی از سردی سیاسی پسا-کودتایی در جفرافیا به گرمی اساطیری در تاریخ پناه میبرد. روایت در شعر او با موسیقی نفسدار همراه است.  این شعر از گسترش روایی و منضجم ساختار درونی برخوردار است.  شعر او مانند کاشیکاری تکه تکه نیست. این شعر دهلیزی است که خواننده را به گنجهای صوتی، معنایی، تصویری، بصری، عاطفی می برد.  اخلاق، عیاری، وجدان، صمیمیت، عواطف شعر او را مالامال می کنند؛ از این زاویه این وجدان بیدار و صمیمیت پرعاطفه اخوان در فروغ نیز طنین انداخت.  تخیل تند اخوان خواننده را جادو می کند. او چاووشی خوان مرثیه های کوچه های فلات بود. در اثارش حضور دشمن در کاخ هماره حس می شود. اخوان در عمر شاعریش معماری باشکوه شعرش را بپایان رساند.

زندگینامه.  مهدی اخوان ثالث

متولد : 1307 مشهد

کار: معلم و مدرس ادبیات بود. با فروغ فرخزاد هم مدتی کار هنری کرد.

سفر خارج: برای شعرخوانی در آلمان، اتگلیس، فرانسه، سوئد، بهار 1369

مرگ: 4 شهریور 1369 تهران

کتاب شعر:

ارغنون 1330

زمستان 1335

آخر شاهنامه 1338

از این اوستا 1344

شکار 1345

پائیز در زندان، عاشقانه ها و کبود، بهترین امید 1348

برگزیده اشعار 1349

ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم  1368

زندگی می گوید : اما باید زیست، دوزخ اما سرد 1357

عاشقانه ها و کبود

نيما يوشيج: بدعت ها و بدايع 1357/ عطا و لقاي 1361

منابع. {1} http://www.scribd.com/doc/280198/-

{2} http://www.mahmag.org/worldpoetry.php?itemid=353#more

Mark Twain  نویسنده طنزنویس 1835-1910. از آثاز مشهور او: ماجراهای تام ساویر.  فالکنر او را پدر ادبیات آمریکا نامید.

Garrison Keillor متولد1942. نقال رادیویی، طنزنویس. از آثاز مشهور او: روزهای دریاچه وبگان و همراه خانه ای در دشت.  آثار اوعمدتن نقد طنزآمیز سنت و جناح راست در آمریکا است.

چندصدايي، درشعر زن ايراني

مهرنوش قربانعلي

متن سخنراني در دانشگاههاي TOBB و Bilgi، تركيه 2006

صدا، صدا، تنها صدا / صداي‌ خواهش‌ شفاف‌ آب‌ به‌ جاري‌ شدن‌ /

 صداي‌ ريزش ‌نور ستاره‌ بر جدار مادگي‌ / خاك‌ /

 صداي‌ انعقاد نطفه‌ي‌ معني‌ / و بسط‌ ذهن‌ مشترك‌ عشق‌/

 صدا، صدا، صدا، تنها صداست‌ كه‌ مي‌ماند.

 - فروغ‌ فرخزاد: ايمان‌ بياوريم‌ به‌ آغاز فصل‌ سرد

زايش‌ شعر چند صدايي‌ در چگونه‌ نگاه‌ و تفكري‌ اتفاق‌ مي‌افتد؟ اين‌ پرسشي‌ ست‌ كه‌پاسخ‌ به‌ آن‌ چگونگي‌ فرايند خلق‌ و اجراي‌ شعر چند صدايي‌ را نيز به‌ همراه‌ مي‌آورد. براي‌بازنمايي‌ صداهاي‌ متفاوت‌، پيش‌ از هر چيز نياز به‌ ممارست‌ و تعاملي‌ متكثر و متنوع‌ باهستي‌ و انسان‌ است‌، به‌ ضميري‌ كه‌ از ناخودآگاه‌ فردي‌اش‌ فراتر برود؛ من‌ عادي‌ وروزمره‌اش‌ را پشت‌ سربگذارد و به‌ لذت‌ درك‌ حضور ديگري‌ دست‌ پيدا كند. ذهني‌ كه‌داراي‌ سويه‌هاي‌ گوناگون‌ نگرشي‌ نباشد و از ساحتي‌ تك‌ بعدي‌ هستي‌ را ببيند؛ آيامي‌تواند منشوري‌ باشد تا طيف‌ صداهاي‌ مختلف‌ را بازتاب‌ دهد؟، صداهايي‌ كه‌ هر يك‌ ازنظر اجتماعي‌ ـ تاريخي‌، آييني‌ مي‌تواند سويه‌اي‌ متفاوت‌ با صداي‌ خودش‌ داشته‌ باشد؟، به‌گفته‌ي‌ «ميخائيل‌ باختين‌»: «انديشه‌ي‌ چند صدايي‌ را مي‌توان‌ در مورد آن‌ جنبه‌ هايي‌ ازانسان‌ به‌ كار بست‌ كه‌ فعاليت‌ ادبي‌ بر اساس‌ اصول‌ تك‌گويي‌ ممكن‌ نيست‌ به‌ آن‌ دستيابي‌داشته‌ باشد، در ميان‌ اين‌ جنبه‌ها آگاهي‌ انسان‌ و عرصه‌ي‌ مكالمه‌ در دل‌ اين‌ آگاهي‌ دررديف‌ نخست‌ قرار دارد».

         انديشه‌اي‌ خود محور و خود مركز بين‌ هر چند شعري‌ چند صدايي‌ نيز خلق‌ كند، ازپس‌ صداهاي‌ شعر؛ فقط‌ يك‌ صدا (صدايي‌ مسلط‌) به‌ گوش‌ مي‌رسد كه‌ با لحن‌هاي‌ (و درمواردي‌ لهجه‌هاي‌) مختلف‌ خود را مي‌گويد. چند صدايي‌ زماني‌ شكل‌ مي‌گيرد «كه‌ آگاهي‌علمي‌ به‌ انسان‌ بياموزد كه‌ در دنيايي‌ محتمل‌ و ممكن‌ به‌ پيش‌ مي‌رود و از هيچ‌ گونه‌ تعيُن‌ناپذيري‌ آشفته‌ نگردد و احتمالات‌ و تعيُن‌ ناپذيري‌ها را در نظر بگيرد و محاسبه‌ كند.

ميخائيل‌ باختين‌».

         در اين‌ بررسي‌ صداهاي‌ زنان‌ شاعر در نيمه‌ي‌ دوم‌ دهه‌ي‌ 60 و دهه‌ي‌ هفتاد احضارمي‌شود تا وجوهي‌ از آن‌ را بشنويم‌؛ ولي‌ براي‌ آغاز هر بررسي‌ در شعر زنان‌ معاصر،ضروري‌ست‌ كه‌ رجوعي‌ داشته‌ باشيم‌ به‌ بنيان‌ گذار شعر متفاوت‌ زنان‌ ايران‌ «فروغ‌فرخزاد 1345ـ1313» ؛ كه‌ وجوهي‌ از چند صدايي‌ را نيز مي‌شود در شعر بلند «ايمان‌بياوريم‌ به‌ آغاز فصل‌ سرد او از مجموعه‌اي‌ به‌ همين‌ نام‌» سراغ‌ گرفت‌. / و اين‌ منم‌ / زني‌تنها / در آستانه‌ي‌ فصلي‌ سرد / در ابتداي‌ درك‌ هستي‌ آلوده‌ي‌ زمين‌ / و يأس‌ ساده‌ وغمناك‌ آسمان‌ / و ناتواني‌ اين‌ دست‌هاي‌ سيماني‌ / زمان‌ گذشت‌ / زمان‌ گذشت‌ و ساعت‌چهار بار نواخت‌ / چهار بار نواخت‌...

(ابتداي‌ شعر) 

در اين‌ شعر كه‌ به‌ ظاهر، اجرايي‌ بر اساس‌ تك‌ گويي‌ دارد، از آنجا كه‌ راوي‌ در چرخشي‌ ازراوي‌ اول‌ شخص‌ به‌ راوي‌ داناي‌ كل‌ محدود و نامحدود تبديل‌ ميشود. وا گويه‌هاي‌ دروني‌شاعر با صداهاي‌ متفاوت‌ هستي‌ اش‌ و هستي‌هاي‌ اطرافش‌ شعر را به‌ بازتاب‌ صداهاي‌ديگر تبديل‌ مي‌كند، شاعر به‌ صداي‌ انسان‌، اشياء، رويدادها و پديده‌ها مراجعه‌ مي‌كند و دراجرايي‌ متكثر آن‌ها را آشكار مي‌كند:

/ نگاه‌ كن‌ كه‌ در اينجا / چگونه‌ جان‌ آن‌ كسي‌ كه‌ با كلام‌ سخن‌ گفت‌ / و با نگاه‌ نواخت‌ / و بانوازش‌ از رميدن‌ آرميد / به‌ تيرهاي‌ توهّم‌ / مصلوب‌ گشته‌ است‌ / و جاي‌ پنج‌ شاخه‌ي‌انگشت‌هاي‌ تو / كه‌ مثل‌ پنج‌ حرف‌ حقيقت‌ بودند / چگونه‌ روي‌ گونه‌ي‌ او مانده‌ است‌.

«بخشي‌ از شعر» 

         در نيمه‌ي‌ دوم‌ دهه‌ي‌ 60 شعر زنان‌ وارد مرحله‌ي‌ ديگري‌ از زيست‌ خود مي‌شود وعرصه‌ براي‌ ارائه‌ي‌ ايده‌هاي‌ متفاوت‌ گشوده‌ مي‌شود، از ميان‌ صداهاي‌ دهه‌ي‌ 60 به‌ دوصداي‌ شاخص‌ برمي‌خوريم‌ كه‌ به‌ دليل‌ رفتار ديگرگون‌ بازبان‌ و جايگاه‌ دوربين‌ (زاويه‌ي‌ديد) در فضاي‌ كلي‌ شعرهايشان‌ توانسته‌اند با فراروي‌ از فرديت‌ خود به‌ چشم‌ اندازي‌فراگير دست‌ پيدا كنند، «خاطره‌ حجازي‌» و «فرشته‌ ساري‌» كه‌ شعرشان‌ در آن‌ دوره‌ي‌اجتماعي‌ نمايان‌ گر صداي‌ جنگ‌ (در هر دو مورد) و ستايش‌ وطن‌ (خاطره‌ حجازي‌) است‌.

بازگويي‌ جنگ‌:          فرشته‌ ساري‌ «قاب‌هاي‌ بي‌تمثال‌ زمستان‌ 1368، نشر چشمه‌) ص‌:9

هنوز پلكان‌ و پرنده‌ را / از هم‌ نمي‌شناخت‌ / مرگش‌ هر سه‌ را يگانه‌ ساخت‌ / كنار پرچين‌رؤيا بود / در حصار بازيچه‌هايش‌ / هنوز گام‌ زنجير نگشوده‌ بود / از پايك‌ هايش‌ / هزارعندليب‌ / گرفتار در قفس‌ گلويش‌ / گاه‌، يكي‌ رها مي‌شد/ از نگاهش‌ / كودك‌ بسان‌ سيماب‌قطره‌اي‌ / فرو مي‌چكيد از پرچين‌ رؤيايش‌.

خاطره‌ حجازي‌ ]اندوه‌ زن‌ بودن‌، بهار 1371 (شعرهاي‌ دهه‌ي‌ 60) نشر روشنگران‌[ ص‌:59.

/ با كدام‌ خون‌ غسلش‌ بدهم‌؟ /او تمام‌ رگ‌هايش‌ را در كارون‌ تكانده‌ است‌ /هاي‌، دشت‌عباس‌! /دشت‌ عباس‌! /بر كوچه‌ام‌ نام‌ شهسواري‌ است‌ /كه‌ بزرگ‌ شد، بزرگ‌؛/چونانكه‌خانه‌ بر تنش‌ دريد /و خاك‌ تو اندام‌ برهنه‌اش‌ را پوشاند.

«بخشي‌ از شعر» 

خاطره‌ حجازي‌ «ستايش‌ وطن‌ ـ منبع‌: همان‌» ص‌: 61

/ گربه‌ها مي‌نالند / هر موشي‌ به‌ سوراخش‌ خزيده‌ / و من‌ / به‌ دنبال‌ عقربه‌ي‌ خواب‌ / برصفحه‌ي‌ بسترم‌ مي‌چرخم‌ /و مي‌انديشم‌ / به‌ آنجا كه‌ خليج‌ من‌ است‌ / بر مي‌خيزم‌ / وانگشتم‌ را روي‌ نقشه‌ مي‌گذارم‌ / و تنگه‌ را مي‌بندم‌ / و با دستان‌ كرخ‌ / بر پهنه‌ي‌ وطنم‌ / آسوده‌ مي‌خوابم‌.

در اين‌ نمونه‌ شعرها استقلال‌ نسبت‌ به‌ جريان‌هاي‌ ايدلوژي‌ گرا و رهايي‌ از خود و غيرشخصي‌ فكر كردن‌ و جسارت‌هاي‌ كلامي‌ ـ زباني‌ گرايشي‌ را به‌ سوي‌ شعر چند صدايي‌نشان‌ مي‌دهد.

         در دهه‌ي‌ هفتاد با پشت‌ سرگذاردن‌ دوران‌ جنگ‌ و رسيدن‌ به‌ ساماني‌ نو و فضاي‌ دردموكراسي‌ فكري‌ فراهم‌ آمده‌؛ دهه‌اي‌ پرتكاپو، تجربي‌ و پيشنهاد آفرين‌ در عرصه‌ي‌ شعرآغاز شد، موج‌ ترجمه‌ي‌ كتاب‌هاي‌ زبانشناسي‌ و فلسفه‌ي‌ روز جهان‌ و ارائه‌ي‌ مباحث‌ چندصدايي‌ توسط‌ منتقدان‌، چاپ‌ كتاب‌ هايي‌ درزمينه‌ي‌ جامعه‌شناسي‌ ادبيات‌ چشم‌ اندازهاي‌گوناگوني‌ را پديد آورد، زنان‌ شاعر نيز در اين‌ دهه‌ حضور تأثيرگذاري‌ بروز دادند. كه‌ دردو بخش‌ به‌ آن‌ مي‌پردازيم‌.

الف‌) شاعراني‌ كه‌ علاوه‌ بر دارا بودن‌ انديشه‌ و نگرشي‌ كه‌ پذيراي‌ چند صدايي‌ باشد،اجراي‌ شعري‌ آنان‌ نيز مؤكد چند صدايي‌ در آثارشان‌ است‌.

ب‌) شاعراني‌ كه‌ هر كدام‌ بازتاب‌ گرايش‌ صدايي‌ از صداهاي‌ موجود در جامعه‌ي‌ زيستي‌ ـشعري‌ امروز هستند.

         امروزه‌ چند صدايي‌ شكل‌هاي‌ متنوع‌تري‌ هم‌ به‌ خود گرفته‌ است‌ مثلاً چند ژانري‌يكي‌ از مصداق‌هاي‌ چند صدايي‌ ست‌ و بينا متنيت‌ را نيز بنا بر روايت‌ «گراهام‌ آلن‌» مي‌توان‌نوعي‌ چند صدايي‌ ميان‌ متون‌ گذشته‌ و حال‌ دانست‌.

گروه‌: الف‌

  رزا جمالي‌: رزا جمالي‌ در مجموعه‌ي‌ «براي‌ ادامه‌ي‌ اين‌ ماجراي‌ پليسي‌ قهوه‌اي‌ دم‌كرده‌ام‌ چاپ‌ اول‌ ـ 1380، نشر آرويج‌) در شعر بلندي‌ با همين‌ عنوان‌، تركيبي‌ لابيزنتي‌ ازنمايش‌ نامه‌، مؤلفه‌هاي‌ ژانرپليسي‌ در آبستره‌اي‌ از شعر عاشقانه‌ پديد مي‌آورد.

         اين‌ شعر ـ نمايشنامه‌ به‌ نمايشنامه‌هاي‌ يونان‌ باستان‌ شبيه‌ است‌ و نگاه‌ شاعر به‌جنايت‌،نگاهي‌ست‌ كه‌ در يونان‌ باستان‌ وجود دارد كه‌ جنايت‌ براي‌ رستگاري‌ اتفاق‌ مي‌افتدو بيش‌ از همه‌ نمايش‌ «مده‌ آ» را تداعي‌ مي‌كند. در صحنه‌ي‌ شعر جمالي‌ همزمان‌ با خلق‌شعر ـ نمايش‌، اجرايي‌ مرحله‌ به‌ مرحله‌ اتفاق‌ مي‌افتد؛ آن‌ قدر زنده‌ كه‌ حتي‌ انتراكت‌ بين‌صحنه‌ها براي‌ خواننده‌ در نظر گرفته‌ شده‌ است‌.

برداشت‌ اول‌: موهايم‌ كمي‌ از روسري‌ بيرون‌ زده‌ بود / مي‌گفتند شكل‌ ظرف‌ها را از بر بودآن‌ زن‌ / دكمه‌ هايش‌ بي‌ قرار مي‌افتادند / و قلب‌ اش‌ به‌ شكل‌ 5 وارونه‌ مي‌شد / تو درچرخشي‌ معكوس‌ خواب‌ مرا دزديده‌اي‌؟ / اولين‌ عاشقانه‌ام‌ / يادم‌ رفت‌... / اسم‌ رمزت‌ /يادم‌ رفت‌.../ اولين‌ حرفي‌ كه‌ به‌ زبان‌ آوردم‌ / يادم‌ رفت‌ / حتا شناسنامه‌ام‌ / يادم‌ رفت‌ /راست‌ بگو، تو اسم‌ مرا دزديده‌اي‌

برداشت‌ دوم‌: من‌ كه‌ به‌ پلك‌هاي‌ فراري‌ پناهنده‌ شدم‌ / تمام‌ مي‌كنيد؟ / در اين‌ سرزمين‌جواهري‌ دفن‌ كرده‌ بودم‌ / هواپيما تكه‌اي‌ از زمين‌ مرا دزديد / پنجره‌هاي‌ مخفي‌ / عكس‌هاي‌آخر اين‌ سرزمين‌ اند.

«بخشي‌ از شعر»  

اين‌ شعر با اجرايي‌ صحنه‌ به‌ صحنه‌ پيش‌ مي‌رود، راوي‌ يكي‌ از بازيگران‌ صحنه‌ي‌ تئاتري‌شعر است‌ و سهمي‌ بيش‌ از ديگر بازيگران‌ شعر ـ نمايش‌ ندارد، زبان‌ شعر خطابه‌اي‌ بامصراع‌هايي‌ بلند، كش‌ دار و نفس‌ گير است‌ كه‌ به‌ بيان‌ تئاتري‌ نزديك‌ است‌، هر چند دربخش‌هايي‌ طنين‌ سطرهاي‌ كتب‌ مقدس‌ را به‌ ذهن‌ متبادر مي‌كند. / پرده‌ها را بكش‌ و فوت‌كن‌ به‌ آسمان‌ كه‌ سقفش‌ كوتاه‌ است‌ / ارابه‌هاي‌ مرگ‌ روي‌ قبرهاي‌ ما مي‌نويسند: اين‌هاعاشق‌ بودند / سقف‌ آسمان‌ كوتاه‌ بود / كه‌ خواب‌ هايم‌ را خوب‌ به‌ ديوار ميخكوب‌ كردي‌ /كه‌ آه‌ از نهاد زني‌ در فنيقيه‌ برخاست‌ / خرابه‌هاي‌ بعلبك‌ توي‌ چشم‌هايم‌ آتش‌ مي‌گيرد/ توداود شده‌ بودي‌، من‌ شولميت‌. (بخش‌ ديگري‌ از همان‌ شعر ص‌: 42)   

  گراناز موسوي‌ (پابرهنه‌ تا صبح‌ 1379 ـ نشر سالي‌)

         شعر «موسوي‌» سويه‌ي‌ اعتراض‌ اجتماعي‌ شعر زن‌ است‌، اعتراضي‌ اجتماعي‌ كه‌ به‌جغرافياي‌ خاصي‌ محدود نمي‌شود؛ اعتراضي‌ به‌ هويت‌ بحران‌ زده‌ي‌ زن‌ در جهان‌، كه‌ ازچرايي‌هاي‌ فردي‌ جرقه‌ مي‌زند و به‌ سركشي‌ و به‌ جدال‌ طلبيدن‌ دلايل‌ نابرابري‌ ومحدوديت‌هاي‌ فردي‌ ـ اجتماعي‌ زنان‌ راه‌ مي‌برد. زن‌ در شعر «گراناز موسوي‌» نيمه‌ي‌بحران‌ زده‌ي‌ جامعه‌ي‌ انساني‌ است‌ كه‌ شاعر خود را مؤظف‌ به‌ بازنمايي‌ محدوديت‌هاي‌ اومي‌بيند.

(زن‌ افغان‌ ص‌: 54 بخشي‌ از شعر)، آي‌ آفتاب‌ نَركه‌ دنيا را / از پشت‌ رو بنده‌ي‌ مشبك‌نمي‌بيني‌ / آبي‌تر از دريا / از خاك‌ خواب‌ هايم‌ موجي‌ ببر/ برهنه‌تر از جنگل‌ / بگو باد برگي‌بياورد.

  نازنين‌ نظام‌ شهيدي‌ (اما من‌ معاصر بادها هستم‌ 1377 ـ نشر نيكا) شعر «نظام‌ شهيدي‌»در بستري‌ آرام‌ از كلمات‌ اتفاق‌ مي‌افتد، در سطرهايي‌ كه‌ آسوده‌اند، در واگويه‌هاي‌ چندسويه‌ي‌ حكمت‌آميزي‌ كه‌ در شعر جاري‌ ميشود، انگار در زير آسمان‌ هيچ‌ چيز تازه‌ نيست‌.

         شاعر بي‌هيچ‌ قضاوتي‌ هستي‌ را چون‌ تكه‌هاي‌ پازل‌ كشف‌ شده‌اي‌، كنار هم‌ مي‌چيندتا آن‌ را دوباره‌ به‌ ياد بياوري‌ و در خونسردي‌ سطرهايش‌ نمي‌گويد چه‌ انتخاب‌ كن‌، فقط‌دعوت‌ به‌ ديدن‌ مي‌كند، در شعرهاي‌ «نظام‌ شهيدي‌» چالش‌ يا ستيزي‌ با رويدادهاي‌ جاري‌اتفاق‌ نمي‌افتد فقط‌ مروري‌ از سر تسليم‌ روي‌ مي‌دهد.

كسوف‌ «بخشي‌ از شعر برگرفته‌ از كتاب‌/ شعر زن‌ از آغاز تا امروز ص‌: 290 چاپ‌ اول‌1384 ـ نشر چشمه‌،اثر: پگاه‌ احمدي‌،» / از ميان‌ آينه‌ها زني‌ آمد.../ بار سوم‌ كه‌ باز آمدغريب‌ بود / گفتم‌: روايت‌ شما را من‌ باز مي‌گويم‌: لرزش‌ دستانتان‌، و نامه‌اي‌ كه‌ بارها پاره‌پاره‌ خواهد شد / هر نامه‌ فرمان‌ قتلي‌ست‌ كه‌ آفتاب‌ ارسال‌ مي‌كند / فرصت‌ اندك‌ بود /وقتي‌ آفتاب‌ برآمد/ مثل‌ فرمان‌ مرگ‌ محكومي‌ كه‌ بايد پشت‌ ميزش‌ / كنار فنجان‌ قهوه‌اش‌ /و پيپي‌ كه‌ هنوز دود مي‌كند / مي‌مرد/ هنوز نمي‌دانم‌ آفتاب‌ فرمان‌ قتل‌ مرا داد/ يا بازيگري‌انگشت‌هايتان‌ وقتي‌ به‌ اشارت‌ سويي‌ را نشانه‌ رفت‌ / آيه‌ها باريدند / آيه‌هاي‌ شما بودند / وبرف‌ شكل‌ شماشد / سرد/ سپيد/ معصوم‌/ و آن‌ همه‌ بي‌رحم‌ / آه‌ آينه‌ي‌ زمستاني‌ / به‌ من‌بگو: «       »/ اين‌ را زني‌ پرسيد/ و من‌ كه‌ مردي‌ از آن‌ سياره‌ي‌ مخزونم‌ / او را شناختم‌.

  پگاه‌ احمدي‌ (اين‌ روزهايم‌ گلوست‌ 1383 ـ نشر ثالث‌) در شعر بلند (تحشيه‌ بر ديوارخانگي‌ ص‌: 7) پگاه‌ احمدي‌ با زن‌ ـ تاريخ‌ روبروييم‌، با صداي‌ زناني‌ كه‌ هر يك‌ نماينده‌ي‌ يك‌دوره‌ي‌ تاريخي‌ هستند كه‌ در يك‌ همزماني‌ حاضر مي‌شوند تا شقه‌ شقه‌ صدايشان‌ رابشنوييم‌ و هويت‌ مؤنث‌ شعر كامل‌ شود. شاعر تك‌ تك‌ اين‌ صداها را يادآوري‌ نمي‌كند بلكه‌مجموعه‌ي‌ آن‌ها را به‌ عنوان‌ صداي‌ هويت‌ تكه‌ تكه‌ شده‌ي‌ خود يادآوري‌ مي‌كند و به‌معرض‌ شنيدن‌ مي‌گذارد.

/ اين‌ جا دوباره‌ همان‌ بازار مس‌ فروشان‌ است‌ / وقتي‌ كه‌ ماه‌ طلاكوب‌ مي‌شود / ديگرنمي‌شود از زيرگذر گذشت‌ / از اين‌ درخت‌ ساج‌ / برگي‌ به‌ جلد پنجم‌ تاريخ‌ مي‌رود كه‌عاشق‌ سمك‌ عيار بود... / از مشبك‌ غمگيني‌ نگاه‌ مي‌كردم‌ / تور چرك‌ تو را پس‌ مي‌زدم‌ /

پست‌ در زير پله‌ مي‌رفتي‌ / پير، بيرون‌ قلعه‌ مي‌رفتي‌ / چه‌ شدي‌ «گرد آفريد» / غرق‌ در شرح‌حال‌ «طاهره‌» از پشت‌ بام‌ مي‌رفتم‌ / در باغ‌ ايلخان‌ تكه‌ تكه‌ام‌ از غم‌ تلو تلو مي‌خورد / درنسخه‌هاي‌ خطي‌ قاجار شاعر مي‌شدم‌ / گوهر... لعبت‌... / قمر...

ص‌:16 (بخشي‌ از شعر)

         از ديگر شاعران‌ اين‌ گروه‌ بايد از (رؤيا تفتي‌ با كتاب‌: سايه‌ لاي‌ پوست‌ 1376 ـ نشرخيام‌) و (شمسي‌ پورمحمدي‌ با كتاب‌: از مي‌به‌ روايت‌ و رؤيا 1380 ـ نشر لاجورد)، (آفاق‌شوهاني‌ با كتاب‌: من‌ در اين‌ شعر آفاق‌ شوهاني‌ تويي‌ 1382ـ نشر داستان‌ سرا) و (ليلي‌ گله‌داران‌ با كتاب‌: يوسفي‌ كه‌ لب‌ نزدم‌ 1381 ـ نشر نيم‌ نگاه‌) ياد كرد.

گروه‌: دوم‌

         بخشي‌ از بازتاب‌ جامعه‌ي‌ شعري‌ ـ زيستي‌ امروز را ميشود در صداي‌ شاعراني‌مانند: سپيده‌ جديري‌، بهاره‌ رضايي‌، فرزانه‌ قوامي‌، منيره‌ پرورش‌، روجا چمنكار و...جستجو كرد و پي‌ گرفت‌.

با مراجعه‌ به‌ پيشنه‌ي‌ شعر معاصر پارسي‌، مشاهده‌ ميشود پس‌ از چهره‌هاي‌ تثبيت‌شده‌اي‌ مانند: فروغ‌ فرخزاد، سيمين‌ بهبهاني‌ و در مرحله‌ي‌ بعدي‌ طاهره‌ صفار زاده‌؛ شعرزنان‌ در ادامه‌ي‌ بارقه‌هاي‌ شكل‌ گرفته‌ در دهه‌ي‌ 60، بالندگي‌ كمي‌ و كيفي‌ خود را با نگاهي‌به‌ ميراث‌ شعري‌ پيش‌ از خود آغاز كرد و با فاصله‌گيري‌ از انباشت‌ و تكرار تجربه‌هاي‌پيشين‌ و در دست‌ گرفتن‌ هدايت‌ تجربه‌هاي‌ فردي‌ خويش‌ (در زمينه‌هاي‌ فرمي‌ و زباني‌،نگرشي‌) در دهه‌ي‌ 70 به‌ افق‌هاي‌ ديگرگون‌ و پيشنهاد آفريني‌ دست‌ يافت‌، مراقبه‌ وممارست‌ در حيطه‌ي‌ زبان‌، جستجوي‌ نگرش‌ فلسفي‌ ، احياي‌ هستي‌شناسي‌ متكي‌برناخودآگاه‌ جمعي‌ و اشتراكات‌ تاريخي‌، اجتماعي‌، آييني‌ ـ بومي‌ فرازي‌ست‌ كه‌ براي‌فرداي‌ شعر زنان‌ ايراني‌ مي‌شود؛ آرزو كرد.

بازنويسي‌ نهايي‌: 6/5/85  

منابع‌ و مآخذ:

ـ نظم‌ گفتار، ميشل‌ فوكو،ترجمه‌ي‌: باقرپرهام‌، نشرآگاه‌ ـ 1378.

ـ منطق‌ گفتگويي‌ ميخائيل‌ باختين‌، تروتان‌ تودررف‌، ترجمه‌ي‌: داريو كريمي‌، نقش‌ جهان‌: 1377.

ـ بينامتنيت‌، گراهام‌ آلن‌، ترجمه‌ي‌: پيام‌ يزدانجو، نشرمركز: 1380.

ـ درآمدي‌ بر جامعه‌شناسي‌ ادبيات‌، گزيده‌ و ترجمه‌ي‌: محمدجعفر پوينده‌.

ـ چشم‌ مركب‌، محمد مختاري‌، انتشارات‌ توس‌: 1378.

ـ بحران‌ رهبري‌ نقد ادبي‌ و رساله‌ حافظ‌، رضا براهني‌، نشر ويستار: 1375.

ـ خطاب‌ به‌ پروانه‌ها و چرا من‌ ديگر شاعر نيمايي‌ نيستم‌، رضا براهني‌، نشرمركز: 1377.