شهر شعر

نزدیکتر از دور اشارتی در دیوان ِ شرقی

دیوان ِ شرقی را نمی توان جز با اشارت در مقالاتی کوتاه از این دست به جانب ِ انصاف به بیان ِ تمدن ی آن امیخت . صور ِ اندیشه ی باران را باید در جای جای ِ آثار جست تا بتوان آمیزه ای از اندیشه ی شرق و هنری جادویی در آن یافت  . تنوع ِ آثار و برخورد های متفاوت با سبک ِ نوشتاری در آن ، با توجه به موقعیت های متنی ِ خلق شده تاملی در خور است بی پیرایه .

باران در دیوان ِ شرقی ، یک شخصیت ایستا و ساکن نیست ، دینامیک است و پیامد های آن تواتر در متن جاری . معهذا عبور از آثار دشوار ، و تصمیم برای ِ جدا سازی ِ بخش ها برای ِ ایجاد ِ حس ِ موجود در آثار بسیار نا ممکن است . بی درنگ ذهن ِ مخاطب در برخورد با آثاری از این دست به نگارش های ِ مشبک معطوف است که در پیرامون ِ خود وجدی تازه می آفریند  . وجدی گاه غمگین ، گاه شاد و گاه بی صدا می شکند ، چون قطره ای در آب .

آه ماه ِ بندری

بادبان بکش بر کشتی ِ سند باد ِ بحری

ببر مرا به کرانه های شیوخ

که نسای ِ تازه بالغ ِ قاچاق ] را [  ، راحت الحلقوم نامند

                                                                            " تودیع  ، ص 127 "

برادر ویلون را بدست گرفت

چارداش مونتی * را نواخت ...

سپس اشک از دیده گرفت :

چرا ماندن ؟

چرا کوچ ؟

                                                                          " به کجا می رویم ما ؟  ، ص 117 "

باد با نسترن لاس می زند

شب خواب دید : درخت ِ سیبی کنار ِ نهر ِ آب –

ملتهب از مکتب ِ ماهیان ِ سرخ ، شناور در جهت ِ مخالف

شانه به سری به شاخه نشسته

مار ِ سر مسی برقص ِ سرخسی در سبزه ی  کنار

چشم بر پرنده قفل کرد ، شد شق چون عصا اما

سیبی سرخ فتاد و  خورد بین 2 چشم ِ مار

                                                                               "  دیوار – ص 135  "

لیک در دریای ِ باران غرق شدن ، سیلاب ِ دوری را طلب می کند . اکنون  با تمرکز بر سه شعر از دیوان ی شرقی به سمت ِ فا کتور هایی  گسیل می کنیم عدالت ی واژه را تا عدالت را شاید تقسیم بشود کرد از میان ِ برخی  مولفه ها بر سیطره ای گستره ، بر متنی گسترده .

( 1 )

خیـابـان     

خیابان ِ باران براستی بارانیست ، تصویر ِ کاملی از ذهن ِ شاعر را نمایش می گذارد ، گستره ی دید را می توان در این متن مشاهده کرد .

عمیقا ، چقدر شاعر با محیط ِ زیست ِ خود آشناست ؟

روزی ندای ِ شاملو در روح ِ سهراب چون کلنگی بود بر بالشت ِ نرم ِ تنهایی ِ سهراب ...

خیابان به سرفه افتاده است ، از ابتدای ِ صبح آمده است ، اما دور تر از چاووشی خوانان رسیده است ، پرتاب ِ متن از چاووشی خوانان به شعار ِ هوای ِ تازه در انطباق با تصویر ِ صبح جای ِ تامل است ،

"  گویا خیابان هوای ِ ادواری ، آرایی ، انتقادی دارد ؟ "

و جویا شدنی بی رنگ و با ترس و شاید امیدوار به خبری تازه او را به سوال کشانده است . انتقادی دارد ؟

یاد آور فضایی است بس دلگیر :

قاصدک هان چه خبر آوردی

از کجا وز که خبر آوردی ؟  ... 

راستی آیا خبری هست هنوز

مانده خاکستر ِ گرمی   جاری ؟

در اجاقی طمع ِ شعله نمی بندم

خردک شرّری هست هنوز ؟

                                                        " قاصدک – م . امید  "

خانه ها پُرند ، بسوی ِ صبح خیابان خالیست

کوچه ها با امید به میدان ِ تاریخی ِ شهر وصلند

ازدحام ِ روزانه جهت ندارد

جمع در کل ، اتفاقی یا تصادفی نیست ؟

                                                        "  خیابان – ص 177 "

این تردید را در " خیابان " بار ها تکرار می شود ،  تعریف ِ تکراری ِ " هوای ِ تازه " چون یخی در گلو گیر کرده است  . شال گردنی باید بست ؟ ازدحام ِ روزانه بی جهت است .  تصاویر مداوما جای ِ خود را عوض می کنند ، از خیابان به کویر از کویر به خیابان ، از چاووشی ** به شعار ِ هوای تازه و بالعکس انگار تصاویر بهم ارتباطی دیرین دارند . اما شکوه ِ تصویر در پرواز ِ مناسب آن شکل می گیرد :

" زیرا فردیت بر سیاست اولویت دارد اکنون

2/3 جامعه فرهنگ خود از پایه نو گذارند

خیابان در تردد و شک یکپارچه نیست " ...

اشاره های ِ متنی راهنمای ِ بافت های ِ درونی خود است ، آبستره ، برای سالمندان سخت است قبول ِ تغییر و برای ِ جوانان فردیت است که تغییر را می پذیرد ، نه در جهتی یکسو ، که ازدحام ِ خیابان جهت دار نیست ، تفردی است تنها ، اما میلی است تازه ، بهتر از هر هوای تازه تا تصویری باشد برای شعار ، فردیت بر سیاست اولویت دارد ، جامعه ی ایده آل ، بی تفاوت نسبت به سیاست ، رها برای ِ خود ،

کاش زودتر بیایی از در ِ مخفی اروند ! ***

کــــو بم

کار ِ بم تصویر ِ دیگری را دنبال می کند ، 4 اپیزود دارد درون ِ خود ، پنجره هایی  با توصیفات ِ دقیق و توجهات ِ حسی و پیرامونی ، با دو گانه خوانی میان ِ خود و خویشتنی تنها ، بم کجاست ؟ و کوبم ، ضمیر  " م " ß  می کوبم

تخیل و تصویر پردازی در اشعار باران را می توان به عنوان ِ demo  در این اثر جستجو کرد :

در آثار باران تصویر پردازی گاه ایجاد ِ ذهنیتی دگرگون است و گاه ایجاد ِ ساخت ِ آن از میان ِ جزییات ِ باریک . رویه نگاه ِ دوم در آثار ِ باران بیشتر به چشم می خورد . این شیوه ی نگارش است و هر دو نگاه ، در خود می توانند مثبت و منفی باشند این باز می گردد به چونی و چگونگی در متن و چگونگی به نصویر در آمدن و اهمیت جزییات در آن :

" ری را " ... صدا می آید امشب

از پشت ِ  کاچ که بند ِ آب

برق ِ سیاه تابش تصویری از خراب

بر چشم می کشاند

گویا کسی ست که می خواند ...  ****

                                           " نیما یوشیج "

کناره کویر ، شهر در خواب ِ سحر

با ردیف ی نخلها ، خیابانها ، خانه ها

بر دیوار ِ اطاق گرم ، قاب ِ عکس ِ پدر بزرگ

مرد در بر ِ زن

کودک در آغوش ِ مادر

عروسک در بغل ِ طفل

بچه گربه گل ِ مزلقانی ز پستان ی مام شیر می طلبد .

                                  " کوبم ، ص 169 "

نگاه ِ دقیق ِ مولف ، توجه به جزییات ، در اغلب  آثار این مجموعه دیده می شود . می توان گفت عینیت در آثاراین مجموعه ، فاکتوری است که گویا  مولف بر آن بسیار تاکید داشته است .

اما عینیتی تنها نمی تواند غبار از چهره ی متنی بر دارد که از نسلی دور تر آمده است  .

 به عقیده نگارنده این متن ،  شاعر تخیل را میزان ِ موثری در این زمینه یافته است .

تـــخــیــل :

تخیل در چه جهت ؟ به کدام سو ؟ چرا تخیل می کنم ؟ آیا ابزاری برای ِ در هم شدگی است ؟ یا برای ِ جذابیت است ؟ چقدر به متن می تواند کمک کند ؟ تخیل بستری  برای ِ ایجاد ِ فضایی ملموس تر با مخاطب است . تخیل یعنی نگاه ِ شاعرانه داشتن به آن چه ساده دیده ایم . تفاوت نگاه ِ میان ِ شاعر و یک انسان ِ معمولی ، تمایز نگاهی که هنرمند با پدیده ها دارد تخیل است  . بدنبال ِ تعاریف دور نمی گردم . تخیل در من است اگر هنرمندم . پس دگرگون می بینم حتی اگر تمام ِ دنیا را به مخالفت با خویش بر انگیزانم . تخیل ایجاد ی حسی غریب است در مخاطب ، شوکی نا گهانی که چرا من نبودم انجا ؟ و چرا ندیدم آن را ... ؟

"  چند ثانیه زمین بلرزد

شیار های ِ وحشت ِ قهوه ای مار های ِ مرگ در شهر شوند

سقف ها بر کف بخوابند

ردیف ِ خفتگان ِ خانواده از خواب به خاموشی روند . "

                                                                                 " کو بم  "

حافــظ زیر هشـتی  

درباره این شعر نمی توانم الان طرح کنم . علاقه ای به این کار ندارم وعملا این طرز ِ برخورد با این اثر را شایسته نمی دانم . حافظ زیر هشتی رویا روییِ میان ِ دو فرهنگ است .  حضور ِ شاعر در ماشین ِ زمان است . آنجا که دو شاعر از دو قرن ِ متفاوت درون ِ کافه ای به گفتگویی منظم دست می زنند . روایت در این میان بدل به شعری می شود که  گویی سیاه چاله ای است مرموز . روایتی که بی آن شعر نیست و البته تو را خواهد بلعید در خود . حافظ از میهمانی ِ اشراف می گوید و باران از 3 کودتا . در این میان کافه از عبور ِ سرشار است . ساقی گاهی جامی می ریزد و نا پدید می شود . حافظ زیر هشتی را نباید شرح داد

"... دلیجان دم ِ در است ، باز هم می بینمت

( حافظ بلند شد . سکه ای روی ی میز گذاشت . دستش را بوسیدم . دور شد ... ) "

                                                                         "   حافظ زیرهشتی – ص 202 "                      

                                                  تیرداد راد – شهریور 86 

* : Czardas – قطعه ویلون زیبای کولی اثر ِ monti  ایتا لیایی

** : کسانی که پیشا پیش ِ کاروان های راه ِ مکه راه می افتادند و بانگ می دادند .

*** : تنها یک تشابه اسمی است

**** : کاچ  - قطعه درختی جنگلی است .