نزدیکتر از دور اشارتی در دیوان ِ شرقی
دیوان ِ شرقی را نمی توان جز با اشارت در مقالاتی کوتاه از این دست به جانب ِ انصاف به بیان ِ تمدن ی آن امیخت . صور ِ اندیشه ی باران را باید در جای جای ِ آثار جست تا بتوان آمیزه ای از اندیشه ی شرق و هنری جادویی در آن یافت . تنوع ِ آثار و برخورد های متفاوت با سبک ِ نوشتاری در آن ، با توجه به موقعیت های متنی ِ خلق شده تاملی در خور است بی پیرایه .
باران در دیوان ِ شرقی ، یک شخصیت ایستا و ساکن نیست ، دینامیک است و پیامد های آن تواتر در متن جاری . معهذا عبور از آثار دشوار ، و تصمیم برای ِ جدا سازی ِ بخش ها برای ِ ایجاد ِ حس ِ موجود در آثار بسیار نا ممکن است . بی درنگ ذهن ِ مخاطب در برخورد با آثاری از این دست به نگارش های ِ مشبک معطوف است که در پیرامون ِ خود وجدی تازه می آفریند . وجدی گاه غمگین ، گاه شاد و گاه بی صدا می شکند ، چون قطره ای در آب .
آه ماه ِ بندری
بادبان بکش بر کشتی ِ سند باد ِ بحری
ببر مرا به کرانه های شیوخ
که نسای ِ تازه بالغ ِ قاچاق ] را [ ، راحت الحلقوم نامند
" تودیع ، ص 127 "
برادر ویلون را بدست گرفت
چارداش مونتی * را نواخت ...
سپس اشک از دیده گرفت :
چرا ماندن ؟
چرا کوچ ؟
" به کجا می رویم ما ؟ ، ص 117 "
باد با نسترن لاس می زند
شب خواب دید : درخت ِ سیبی کنار ِ نهر ِ آب –
ملتهب از مکتب ِ ماهیان ِ سرخ ، شناور در جهت ِ مخالف
شانه به سری به شاخه نشسته
مار ِ سر مسی برقص ِ سرخسی در سبزه ی کنار
چشم بر پرنده قفل کرد ، شد شق چون عصا اما
سیبی سرخ فتاد و خورد بین 2 چشم ِ مار
" دیوار – ص 135 "
لیک در دریای ِ باران غرق شدن ، سیلاب ِ دوری را طلب می کند . اکنون با تمرکز بر سه شعر از دیوان ی شرقی به سمت ِ فا کتور هایی گسیل می کنیم عدالت ی واژه را تا عدالت را شاید تقسیم بشود کرد از میان ِ برخی مولفه ها بر سیطره ای گستره ، بر متنی گسترده .
( 1 )
خیـابـان
خیابان ِ باران براستی بارانیست ، تصویر ِ کاملی از ذهن ِ شاعر را نمایش می گذارد ، گستره ی دید را می توان در این متن مشاهده کرد .
عمیقا ، چقدر شاعر با محیط ِ زیست ِ خود آشناست ؟
روزی ندای ِ شاملو در روح ِ سهراب چون کلنگی بود بر بالشت ِ نرم ِ تنهایی ِ سهراب ...
خیابان به سرفه افتاده است ، از ابتدای ِ صبح آمده است ، اما دور تر از چاووشی خوانان رسیده است ، پرتاب ِ متن از چاووشی خوانان به شعار ِ هوای ِ تازه در انطباق با تصویر ِ صبح جای ِ تامل است ،
" گویا خیابان هوای ِ ادواری ، آرایی ، انتقادی دارد ؟ "
و جویا شدنی بی رنگ و با ترس و شاید امیدوار به خبری تازه او را به سوال کشانده است . انتقادی دارد ؟
یاد آور فضایی است بس دلگیر :
قاصدک هان چه خبر آوردی
از کجا وز که خبر آوردی ؟ ...
راستی آیا خبری هست هنوز
مانده خاکستر ِ گرمی جاری ؟
در اجاقی طمع ِ شعله نمی بندم
خردک شرّری هست هنوز ؟
" قاصدک – م . امید "
خانه ها پُرند ، بسوی ِ صبح خیابان خالیست
کوچه ها با امید به میدان ِ تاریخی ِ شهر وصلند
ازدحام ِ روزانه جهت ندارد
جمع در کل ، اتفاقی یا تصادفی نیست ؟
" خیابان – ص 177 "
این تردید را در " خیابان " بار ها تکرار می شود ، تعریف ِ تکراری ِ " هوای ِ تازه " چون یخی در گلو گیر کرده است . شال گردنی باید بست ؟ ازدحام ِ روزانه بی جهت است . تصاویر مداوما جای ِ خود را عوض می کنند ، از خیابان به کویر از کویر به خیابان ، از چاووشی ** به شعار ِ هوای تازه و بالعکس انگار تصاویر بهم ارتباطی دیرین دارند . اما شکوه ِ تصویر در پرواز ِ مناسب آن شکل می گیرد :
" زیرا فردیت بر سیاست اولویت دارد اکنون
2/3 جامعه فرهنگ خود از پایه نو گذارند
خیابان در تردد و شک یکپارچه نیست " ...
اشاره های ِ متنی راهنمای ِ بافت های ِ درونی خود است ، آبستره ، برای سالمندان سخت است قبول ِ تغییر و برای ِ جوانان فردیت است که تغییر را می پذیرد ، نه در جهتی یکسو ، که ازدحام ِ خیابان جهت دار نیست ، تفردی است تنها ، اما میلی است تازه ، بهتر از هر هوای تازه تا تصویری باشد برای شعار ، فردیت بر سیاست اولویت دارد ، جامعه ی ایده آل ، بی تفاوت نسبت به سیاست ، رها برای ِ خود ،
کاش زودتر بیایی از در ِ مخفی اروند ! ***
کــــو بم
کار ِ بم تصویر ِ دیگری را دنبال می کند ، 4 اپیزود دارد درون ِ خود ، پنجره هایی با توصیفات ِ دقیق و توجهات ِ حسی و پیرامونی ، با دو گانه خوانی میان ِ خود و خویشتنی تنها ، بم کجاست ؟ و کوبم ، ضمیر " م " ß می کوبم
تخیل و تصویر پردازی در اشعار باران را می توان به عنوان ِ demo در این اثر جستجو کرد :
در آثار باران تصویر پردازی گاه ایجاد ِ ذهنیتی دگرگون است و گاه ایجاد ِ ساخت ِ آن از میان ِ جزییات ِ باریک . رویه نگاه ِ دوم در آثار ِ باران بیشتر به چشم می خورد . این شیوه ی نگارش است و هر دو نگاه ، در خود می توانند مثبت و منفی باشند این باز می گردد به چونی و چگونگی در متن و چگونگی به نصویر در آمدن و اهمیت جزییات در آن :
" ری را " ... صدا می آید امشب
از پشت ِ کاچ که بند ِ آب
برق ِ سیاه تابش تصویری از خراب
بر چشم می کشاند
گویا کسی ست که می خواند ... ****
" نیما یوشیج "
کناره کویر ، شهر در خواب ِ سحر
با ردیف ی نخلها ، خیابانها ، خانه ها
بر دیوار ِ اطاق گرم ، قاب ِ عکس ِ پدر بزرگ
مرد در بر ِ زن
کودک در آغوش ِ مادر
عروسک در بغل ِ طفل
بچه گربه گل ِ مزلقانی ز پستان ی مام شیر می طلبد .
" کوبم ، ص 169 "
نگاه ِ دقیق ِ مولف ، توجه به جزییات ، در اغلب آثار این مجموعه دیده می شود . می توان گفت عینیت در آثاراین مجموعه ، فاکتوری است که گویا مولف بر آن بسیار تاکید داشته است .
اما عینیتی تنها نمی تواند غبار از چهره ی متنی بر دارد که از نسلی دور تر آمده است .
به عقیده نگارنده این متن ، شاعر تخیل را میزان ِ موثری در این زمینه یافته است .
تـــخــیــل :
تخیل در چه جهت ؟ به کدام سو ؟ چرا تخیل می کنم ؟ آیا ابزاری برای ِ در هم شدگی است ؟ یا برای ِ جذابیت است ؟ چقدر به متن می تواند کمک کند ؟ تخیل بستری برای ِ ایجاد ِ فضایی ملموس تر با مخاطب است . تخیل یعنی نگاه ِ شاعرانه داشتن به آن چه ساده دیده ایم . تفاوت نگاه ِ میان ِ شاعر و یک انسان ِ معمولی ، تمایز نگاهی که هنرمند با پدیده ها دارد تخیل است . بدنبال ِ تعاریف دور نمی گردم . تخیل در من است اگر هنرمندم . پس دگرگون می بینم حتی اگر تمام ِ دنیا را به مخالفت با خویش بر انگیزانم . تخیل ایجاد ی حسی غریب است در مخاطب ، شوکی نا گهانی که چرا من نبودم انجا ؟ و چرا ندیدم آن را ... ؟
" چند ثانیه زمین بلرزد
شیار های ِ وحشت ِ قهوه ای مار های ِ مرگ در شهر شوند
سقف ها بر کف بخوابند
ردیف ِ خفتگان ِ خانواده از خواب به خاموشی روند . "
" کو بم "
حافــظ زیر هشـتی
درباره این شعر نمی توانم الان طرح کنم . علاقه ای به این کار ندارم وعملا این طرز ِ برخورد با این اثر را شایسته نمی دانم . حافظ زیر هشتی رویا روییِ میان ِ دو فرهنگ است . حضور ِ شاعر در ماشین ِ زمان است . آنجا که دو شاعر از دو قرن ِ متفاوت درون ِ کافه ای به گفتگویی منظم دست می زنند . روایت در این میان بدل به شعری می شود که گویی سیاه چاله ای است مرموز . روایتی که بی آن شعر نیست و البته تو را خواهد بلعید در خود . حافظ از میهمانی ِ اشراف می گوید و باران از 3 کودتا . در این میان کافه از عبور ِ سرشار است . ساقی گاهی جامی می ریزد و نا پدید می شود . حافظ زیر هشتی را نباید شرح داد
"... دلیجان دم ِ در است ، باز هم می بینمت
( حافظ بلند شد . سکه ای روی ی میز گذاشت . دستش را بوسیدم . دور شد ... ) "
" حافظ زیرهشتی – ص 202 "
تیرداد راد – شهریور 86
* : Czardas – قطعه ویلون زیبای کولی اثر ِ monti ایتا لیایی
** : کسانی که پیشا پیش ِ کاروان های راه ِ مکه راه می افتادند و بانگ می دادند .
*** : تنها یک تشابه اسمی است
**** : کاچ - قطعه درختی جنگلی است .
