شهر شعر

بیژن باران: آغازی بر چکامه های شهلا آقاپور

۱
آموزه ی مادر
بار ِ عشق و هنر بود
بر شانه ام
تلنگُرِ باریست*

اخیرا ۲۷ هایکوواره از شهلا آقاپور در عصر نو درج شدند که خواننده را با عواطف انسانی این شاعر آشنا میکنند. در شعرنو رابطه شعر و نقاشی را در آثار سهراب سپهری- فروغ فرخزاد - نیما یوشیج میتوان رصد کرد. یکی از ثوابت شعری هنجارهای زیباشناسانه آن آنست. در شعر مدرن شهلا اصول زیبایی هنری مراعات شده اند. حفاری این اصول برای روشن کردن سبک کار شاعر نیاز به نقد همه جانبه این اشعار کوتاه دارد. یادداشتهایی در مورد این اشعار کوتاه دارم- در فرصتی دیگر آنها ارایه خواهند شد.

عواطف صمیمی در این چکامه ها بسیار مطبوع اند. وقتی که در خیابانهای شهرها و پارکهای امارات عشق به تماس پولی پوست میان تنه زیر 10 دقیقه تبدیل شده این گونه تعالی و تصعید عواطف زنانه 2 چندان زیبا و بجاست. دراین زرینه های لحظه ور، برداشتهای حسی گذرا بدام کلام مانا می افتند.

شهلا با تبحر یک نقاش شیفته نشان میدهد تا روایت را پیش ببرد. شعر او درست مانند نقاشی نشان دادن است تا روایت. برای نشان دادن در شعر، او عواطف را که شامل محرکات و احساسات اند بکار می برد. محرکات کرداری جهانشمول ارثی، شادی/غم، ترس/ خشم- شگفتی/ انزجار - بازی/ عادت را دربر می گیرند. احساسات رابطه با حواس چندگانه دارند: بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی، جنبشی kinesthetic، پوستی/ فشار/ دما، تعادل، درد، شتاب. احساسات ذهنی مثبت یا منفی اند: عشق /ناامیدی، گرمی/ سردی، شنگی/ گرانباری، احترام/حقارت..

دیگر اینکه شخصیت سالم، مثبت، والای این شاعر زن پیام شعری او را در رده شعر متعهد و مانای شعر جهانی قرار می دهد. او با مناعت و شجاعت لذت لحظات زندگی نوین را برای همه می خواهد. شهلا در برخی شعرها به تجربه های چند زبانی آذری، فارسی، آلمانی پرداخته که تکامل سنت گذشته حافظ، سعدی، مولانا و در شعر غربی عذرا پاوند می باشد. ایجاز و تازگی جمل و مفصل شعری او تابع زبان مستقیم امروزی می باشد. این زبان زیر سرعت، سروصدا noise ، هزینه انتقال هرچه مستقیمتر و بی شیله پیله تر میشود. شرایط جامعه مدرن و پسا مدرن از قوانین نظریه ارتباطات 1948 Shannon و Wiener تبعیت می کند که تبادل اطلاعات بین فرستنده و گیرنده از کانال پرسر و صدا مخدوش می شود.

از 300 سال پیش با کوچ کردها به خراسان شعر، موسیقی و رقص کردی در خاور فلات تکامل یافت. در شعر کردی خراسان/کُرمانجی، بروزن دورانچی، 3 قالب هجایی پیدا شد: 3خشتی/ لختی از 3 مصراع 8 هجایی قافیه دار تشکیل شده؛ پس این گونه شعر کوتاه در 24 هجا ست. این قالب بازمانده نو خسروانی سده 5 تا 6 میلادی در تیسفون است. نمونه: واچی به ژنو واچی باله/ کریه سری مه خیاله / ئوغه تی مه بی وی تاله. برگردان: این چه قدی است و چه بالایی/ در سرم خیال توست/ لحظه‫هایم بی تو تلخ است. لو قالب دوم است که دارای مصراع های نابرابر می باشد؛ جایگاه قافیه نیز در آن ثابت نیست. پس لو نوعی شعر آزاد کوهستانی است که وزن و قافیه در آن ثابت نمی ماند. قالب 3م بانگی است که وزن و قافیه ثابت ندارد؛ آنچه به آن وحدت ساختاری می دهد ملودی و لحن خواندن آن می باشد. موضوع شعر بانگی درباره سوگ است. زنان بر مزار عزیزان این نوع شعر را می خوانند. در هر 3 قالب، شعر عینی و حسی است؛ اگر ذهنی هم شود ذهن در خدمت عین و عاطفه است.

لالاییها و 4پاره ها نیز 2 قالب محبوب شعر کوتاه کهن فارسی اند. دومی در زبور و مزامیر مانوی نیز کاربرد دارد. پس از نضج تازیان بر فلات در سده 7 و 8م، این 2 قالب خود رادر رباعی و ترانه بازتولید کردند. این 2نوع شعر اغلب هجایی و باقافیه بوده؛ گاهی هم وزن تکیه ای accented مانند انگلیسی دارند. هدایت برخی از این گونه اشعار کوتاه را در اثارش گردآوری و گاهی مانند ۳قطره خون ابداع کرده است. پس در 2 هزاره گذشته، شعر کوتاه در فلات از 2، 3، 4 سطر /مصراع / لخت تشکیل می شود. البته در شعر دری، بیت دو مصراع دارد، برای سنجش اوزان عروضی و قالبها. شعرهای 2 لختی/سطری در لندی پشتو و لیکوی بلوچی هم وجود دارند.

شعر کوتاه مورد علاقه عوام و کودکان نیز می باشد. پس از پیروزی ایران در لاهه در 1951با ملی شدن نفت، این شعر در کوچه و خیابان خوانده میشد: آب اومد و آب اومد./ دکتر مصدق اومد./ باکشتی نفت اومد. امروزه هایکو و طرح 2 - قالب شعر کوتاه در فارسی- هوادارانی دارند. هایکو از ۱۷ هجا یعنی از سه خط که 2 تا پنج تایی، یکی هفت تایی اند تشکیل شده. چکامه های شهلا به سه خشتي/ ترانه هاي كوچك كرمانج هم نزدیک ند. در کذشته در مقدمه ای بر مجموعه شعر مادر کوروش همه خانی در باره ۳خشتی نوشته ام. http://www.sibabi.blogfa.com/

http://amiralavi.persianblog.ir/post/326

http://asre-nou.net/php/view.php?objnr=1104

http://www.perslit.com/ShahlaAghapour.html
http://shahlaaghapour.blogspot.com/
www.aghapour.de

* این سروده های کوتاه را بیست و هفت چکامه " هایکو واره " نامیده ام به مناسبت بیست و هفت اکتبر (پنج آبان) که روز خاصی برای من است .
هایکو کوتاه ترین گونه شعری در جهان است که ژاپنی ها سرایندگان نخستین آن هستند.
هایکوها از ۱۷ هجا یعنی از سه واحد پنج تایی، هفت تایی تشکیل شده اند.

+ نوشته شده در شنبه بیست و یکم دی 1387ساعت 10:51 توسط بیژن باران |

بیژن باران: آغازی بر چکامه های شهلا آقاپور

پیوندهای روزانه

نوشته های پیشین

آرشیو موضوعی

پیوندها