شهر شعر

دکتر بیژن باران: سخنوری

bejanbaran — Sat, 19 Jul 2008 15:35:18 GMT

سخنوری

دکتر بیژن باران

خلاصه. یکی از عارضه های استبداد در تاریخ یک کشور، رشد کند دانش سخنوری است. در این گونه حکومتها، عدم قانونیت نهادهای مردمی و صنفی در دوره ای طولانی باعث نبود چالش سحنران و منطق او می شود. این نهادها مشتمل اند بر: احزاب قانونی، دیوان قضایی، پودیم *سندیکایی، دانشگاهها، همایشها، مجامع جهانی، سخنرانی در ملاء عام، بحث و مناظره در رسانه ها. وجود روزنامه های ناممیزی منجر به چالش سخنران، بیانات رسمی او ، نقد محتوایی او، طرز ارایه بیانات او، تشریح شگردهای مربوط به سخنرانی در رسانه ها می شود. عدم چالش محتوای سخنان متکلم الوحده و غدغنی ارایه طرحهای بدیل و رقیب، تکوین اجتماعی را کند می کند. در این گونه جوامع پیشاز مردنیته، سخنرانی بشکل موعظه، مونولوگ مونوتون monotone یکنواخت، تکراری، طولانی، بدون چالش می شود. این نوع سخنرانی حضار محبوس را در نوعی ناهشیاری و خلسه فرو می برد. مراکز خرد، چالش، انتقاد، وجدان در مغز آنها را یخ زده، کرخت، نالازم می کند. مراکز اعتقادی، احساسی، عبودیت، رفلکس مشروط در مغز آنها را پاداش داده، تثبیت، مسلط می کند.

مقدمه. در فرهنگ ایرانی پیشامدرن زن و بچه حق حرف زدن در جمع را نداشته؛ در بقایای آن در اوضاع کنونی هم ندارند. این یکی از محرمات/ تابوهایی است که دانش سخنوری را در کودکی و در نیمی از جمعیت کشور در نطفه تعدیل می کند. این تابو با تعمیم بر اقلیتها هم، زبدگان آنها را از چالش دانش سخنوری قادران خودی حاکم منع و هزینه دار می کند. یکی از اصول مدرنیته/ تجدد آزادی اندیشه، گفتار و کردار در دایره قوانین مدرن می باشد. در این راستاست که جامعه آزاد، آباد، شکوفان می شود. انبوه کثیری زاییده و برخاسته از ادیان مختلف موجود در جامعه، بخاطر نوجویی در مغزشان از اعتقادات ارثی بریده، لذا صاحب کتب مقدس نیستند. آنها عقاید موروثی و خانوادگی را کنار گذاشته، بدنبال نوآوری و ترقی وضع شخصی و در نهایت شکوفانی جامعه اند. این گروه اجتماعی است که بدنبال تحول، اکتشاف، اختراع، آفرینش، نوآوری اند. اگرچه برخی از آنها اعتقادات شخصی خود را دارند. اکثریت جامعه در فرهنگ پیشامدرن درجا میزنند. ادوات و افعال تولیدی کشاورزی از دوران هخامنشی تا پساز انقلاب مشروطیت همان گاوآهن، خیش، شانه، چپر، شخم، داس، آسیاب آبی، سنگ آسیاب، خرمن، باد دادن، زور/ کود حیوانی، درو کردن، آبیاری قناتی/جویباری، ورزو/ گاو نر، کوبیدن بودند. هیچ نوآوری، تغییر، راهیابی جدید در این 2500 سال در آن حادث نشد. اکثریت جامعه را کشاورزان، ایلات، شبانان تشکیل می داند. با اینکه بقایای این فرهنگ کند و پیشامدرن هنوز ماندگار است؛ ولی طلیعه فرهنگ مدرن از زمان جنگهای ایران و روس در قرن 19م بر افق اجتماعی فلات ظاهر شد. البته ابزار اطلاعاتی قرن 21می مانند تلویزیون ماهواره ای، قرص فشرده دی وی دی، اینترنت، اس ام اس تلفن دیجیتال در گسترش فرهنگ مدرن دخیل اند. ولی این عامل ابزاری بدون تشکل و رهبری آگاه از آینده جامعه، دیگران فرامرزی، گامهای بعدی در جامعه است؛ در سطح فردی و خانوادگی رشدی نباتی و کند ولی گسترده و کشوری دارد. در نبود نهادهای صنفی و مردمی، نقد دانش سخنوری فارسی که امری اجتماعی است، تبیین نیافته. اگرچه کتابت آن از طریق ترجمه برون مرزی که امری تاحدودی شخصی است از انقلاب مشروطه رشد کرده؛ بوسیله خلاقیت نوآوران اجتماعی درون کشور انکشاف می یابد. ولی هیچگاه سیستماتیک نبوده؛ در تدریس رسمی دستگاه آموزشی گنجانده نشده؛ با برنامه پیش نمی رود.

خطابه. خطابه یک رویداد صرفن حضوری نیست. باید متن و ویدیوی آن ذخیره، ترابری و پخش دور گردد. پس نیاز به ابزار و قراردادهای بخردانه rational دارد تا بتواند عین یا المثنی بازتولید fidelity آنرا تضمین کند. هنر سخنرانی و خطابه نویسی شامل 2 بررسی است:

1- اصول بصری و قواعد املاء. اصول بصری شامل ارایه سخن در جایگاه podium * عمومی می باشد که بوسیله رسانه های گروهی ضبط، ذخیره، تراشکلی transform ، ترجمه، پخش، آرشیو می شوند. کانونهای سخنرانی واقع در مراکز تخصصی، رسانه ها، سندیکاها، همایشها، احزاب می باشند. بررسی بصری نیز دربرگیرنده ژستها، لحن، ایجاد رابطه با حضار، تاثیر بر آنها، موفقیت در اغنای آنها می باشد. قواعد املایی شامل قراردادهای خطی، املایی، ترجمه ای برای ابزار نوین رایانه ای اند. این قواعد نیاز به هنجارها و قراردادهای منطقی و نه سنتی دارند تا فن آوریهای نوین را قادرمند کنند. فن آوریهای نوین شامل کودینگ coding ، ایندکس index ، ترابری transport متن از رایانه های متفاوت (ویندوز، مک، یونیکس) به سرورها servers، پلها bridges، راهیابها routers یند که جعبه های الکترونیکی رله اطلاعات در شبکه های فضای سیبرنتیک می باشند. نیاز دیگر تبدیل اسکن به متن برای جستجو کردن متن و قرار دادن آن در جاداده ها database ، خزینه ها، جدولهای ساختارگرا structured می باشد. باید توجه داشت که متنها (زبانی، تصویری، صوتی) یا بدون ساختارند مانند ایمیل یا ساختارگرایند مانند جدول حسابداری. با این فنون مربوط به رایانه می توان کلیه آثار کتبی گذشته را تبدیل به پرونده های الکترونیک کرده؛ در شبکه های دسترس پذیر عامه قرار داد. نمونه های این آثار: گاتهای زرتشت، منشور حقوق ملل کوروش، سه خشتی ها یا شعر سه مصرعی 8 هجایی بازمانده از زمان ساسانیان، لو یا شعر هجایی کردی با مصرعهای نابرابر و قافیه های ناثابت، شبیه شعر عروضی نیما ولی هجایی، عاشیق های ترکی هم قوشما /نظم و هم سور /نثر، تعزیه های ایرانی، کتب رازی و ابن سینا، کلیات نیما، دانشنامه های فارغ التحصیلان. عاشیقها شبیه mariachi های مکزیکی ند که این گروه دوم دوره گرد با گیتار، شیپور، طبل آوازخوانی می کنند، با روند اسکن scan یا فتوگرافی، تصویر اشیای خواندنی، بصری، صوتی مبدا را می توان تبدیل به متن مقصد (فارسی، خوزی، کردی، ترکی، تاتی) کرد. تا بتوان آنها را برای ارایه در شبکه جهانی اطلاعاتی اینترنت پردازش /جستجوپذیر کرد. جستجوپذیری با واژه های کلیدی در مسئله ایندکس index محاط بر پرونده های الکترونیک محوری است زیرا یافتن واژه ای در متن در جحم لایتناهی اطلاعات تنها با ایندکس امکان دارد. اکنون در خزینه اطلاعاتی جهانی فن آوری نوینی برای یافتن عکس tineye.com پدید آمده؛ شاید روزی روشی نو برای جستجو در پرونده های صوتی این خزینه هم پیدا شود.

2- محتوای سخنرانی. در این بررسی ساختار خردگرا و خطابه نویسی بمثابه امر ارتباطی یا بحث اغنایی تشریح می شود. در ایران سنت نقلی و موعظه قدمت، گستردگی، حاکمیت، تسلط مطلق دارد. هر کدام از 2 مقوله نقلی و موعظه نیاز به کنکاش تاریخی، قیاسی، محتوایی دارد که از میدان/ حوصله این جستار بیرون است. سنت نقلی چنان مسلط است که حتی در تحلیلهای علمی راست و اجتماعی – اقتصادی چپ دست بالا را دارد؛ جایگزین غور علمی جدید سیستماتیک شده است. سنت نقلی در ارایه یک متن اغنایی یا کنکاش علمی، روی نقل قول از آتوریتیه ها مربوطه تکیه می کند؛ در پردازش موردی چپ و راست، اینجا و آنجا، نقل قول از گذشتگان را برای اثبات حکمی می آورد. لذا تکوین موضوع از طریق آوردن نقل قولهایی انجام می شود که نویسنده آنها را مربوط به بحث خود می داند. این تقلید طوطی وار و رج زدن نگینه های نقلی گدشتگان از تشکیک، خردگرایی، نوآوری فرسنگها دور است؛ فرهنگ را به تکرار گذشته و درجا زدن تبدیل می کند. در حالی که زیربنای اقتصادی جامعه با ساختارهای کلان مدنی نوین تغییر می کند. این قرهنگ کهنه با سماجت در برابر نوآوریهای فردی بومی و گروهی غربی ایستادگی می کند. در تقابل با سنت نقلی، کنکاشگر نوین یک سیستم را در محیط ش تعریف می کند. مرز آنرا مساحی می کند، عوامل بیرونی، درونی، تضادها، تغییرات چونی /چندی آنرا بیرون می کشد. سپس با روشهای نوین روندیابی می کند. این روشها شامل ترسیم روند تقویمی، تلخیص مشاهدات، یافتن علیات، تعریف ورودیها/ خروجیها/ پارامترها/ متغیرها/ تابتها/ ساختارها/ کارکردها می شود. سزانجام علل تغییر، انکشاف، تگوین سیستم را می یابد. در نهایت این یافته را بر سیستمهای مشابه انطباق داده؛ مجهز به ابزار پیش بینی و تغییر سیستمهای ثانوی می شود.

سنت موعظه با ساختار اجتماعی پدرسالاری و مقوله های ریش سفیدی، زعیم، قطب، مراد، امثال اینها سابقه طولانی دارد. در این مورد حضار خاموش و سربگوش به سخنران توجه دارند. موعظه با شگردهای بیانی مانند مقوله های سلبی، امری، نصیحتی و کاربرد تمثیل، حکایت، نقل قول، پند، اندرز، فکاهی همراه است. بیشتر روی تجربه، اتوریته، کبر سن سخنران تکیه میکند تا اغنا و اثبات و استدلال. این نوع سخن در جامعه ی ایستای کهن اغماض پذیر است. ولی در جامعه در حال تحول گاهی خنده آور برای حضار با ذهن خلاق میشود؛ این وضع پایه جوکها و پیامکهای اس ام اس یا اشعار هجو و هزل می شود. در موعظه سخنران جلوتر، بالاتر قرار می گیرد؛ بلندتر حرف می زند؛ تا احترام او تداعی شود. این روش بویزه در نهادهای آموزشی دیگر ملغا شده؛ جایش را شیوه بگو بگوش گرفته. در این نوع نو، پرسش و پاسخ انقطاعی یا پایانی بخشی از حلسه است. شناخت موعظه نیاز به بررسی مبدا و تکوین تاریخی آن، تدوین موضوعیت و اهداف آن، قیاس آن با دیگر فرهنگها دارد. رابطه آن با رجزخوانی و کرکری که نوع کوتاه شده موعظه اند، نیز می تواند روشن گر باشد.

تاریخچه سخنوری. هنر سخنوری از ۲۵۰۰ سال پیش در یونان، سپس در روم تدوین یافت. در قرون وسطی در اروپا یکی از 3 هنر اصلی هنرهای لیبرال همراه منطق و دستور زبان بود. بحث اغنایی در جرگه های عمومی و سیاسی مانند مجلس نمایندگان و دیوان قضایی بکار می رفت. پس سخنوری بذاته نیاز به جامعه دمکراتیک با حقوق آزادی بیان، اجتماعات مسثقل از دولت، ازادی سیاسی بخشی از مردم را دارد. البته مداحی و مراسم عمومی همراه با سخنوری در رژیمهای خودکامه، تمامخواه، ایده او لوژیک وجود داشته و دارد. نمونه: نطقهای هیتلر و گوبلز در آلمان نازی، مک کارتی در آمریکا در نیمه قرن گذشته، فیدل کاسترو در کوبا. در مقابل، بحثهای منصفانه و اغنایی گروهی با سخنرانیهای گاندی، مارتین لوتر کینگ و جسی جکسون در جنبش اقلیتها در آمریکا، سخرانیهای مصدق در جنبش ملی کردن نفت، شعرخوانی سلطانپور نمونه های درخشان سخنوری و بسیج می باشند. ولی دانش سخنوری غیر از سخنرانی است، اگرچه این دانش بر اساس نطقهای تاریخی و نطاقهای زبردست قرار دارد.

در قدیم سخنوری شامل نطق در مراسم ملی/ دینی، ارایه مورد قضایی برای دفاع، خطابه سیاسی برای مدح/ ذم کسی معمول بود. پس یکی از دلایل شکوفایی زبان انگلیسی و فرانسه در تقابل با ژاپنی و آلمانی دمکراسی موجود در دو کشور اول می باشد. گفتمان سخنرانی قانونی و سیاسی کمک به پیشرفت سخنوری، نظریه نقد، نقد ادبی، فلسفه، روش شناسی در علوم اجتماعی، تاریخ، علوم مربوط به قانون می کند. در فارسی یکی از دلایل عقب ماندگی منطق و فلسفه نبود دانش سخنوری است. نگاهی به نشریات فارسی این عقب ماندگی را نشان می دهد. سطح منطق و فلسفه در فارسی در ابتدایی ترین مرحله یعنی ترجمه واژه ها و تعریف های این 2 رشته دانش می باشد. ترجمه کتب مربوط به این 2 رشته در سطح دانشگاهی برای گرفتن نمره قبولی می باشد. پیدایش و آفرینش آثاری در منطق و فلسفه از طرف فارسی زبانان شاید در نیم قرن بعدی امکان پذیر باشد. البته این تنگی در زبان ترکی و عربی هم دیده میشود ولی در هندی و عبری برطرف شده است.

ابزار سخنوری. در قرن 21م بخاطر رسانه های گروهی دانش سخنوری در جهان رشد کرده است. رسانه گروهی شامل اس ام اس تلفن همراه، گپ/ پادکست رایانه ای، مصاحبه های تلفنی/ تلویزیونی، فیلمسازی، نمایشنامه، کلیپ سمعی/بصری در اینترنت، ویدیو یا سکانس قابهای پویا/ وبکم بصری/ مایک سمعی، تلویزیون ماهواره ای، کنفرانس از راه دور با ویدیو، رادیو/ تلویزیون اینترنتی، یوتیوب برای بارگذاری تصاویر پویای صدادار است. اصولن اینترنت این امکان را می دهد که برنامه های سمعی، بصری، متنی را کاربر هرگاه که خواست بارگذاری کرده؛ از سرور دور به رایانه روی میز، منتقل کرده، بیرون بکشد. فن آوری وب، مانند داشتن دی وی دی برای دیدن محتوای آن در خانه، بیرون کشیدن محتوای آماده بارگذاری در زمان دلخواه را میسر می کند. این بیرون کشیدن pull در مقابل فن آوری پیشین است که برنامه بوسیله فرستنده در زمانی مشخص برای گیرنده های منتظر پخش می شد؛ در ساعاتی بعد تکرار می شد. فن آوری پخش محتوا در قرن 20م مانند اکزان فیلم در سالن سینما بود. یعنی پخش push مثلن اخبار بوسیله رادیو در زمانی مشخص با دریافت شنوندگان منتظر در پشت وسیله ارتباطی همزمانی داشت. ولی این معادله در قرن 21م دگرگون شد. اکنون یک برنامه را در هرزمان دلخواه که کاربری به سرور شبکه وب برای بیرون کشیدن/ بارگذاری آن وصل شود می تواند ببیند. چون این برنامه ها آرشیو می شوند، لذا همیشه برای بارگذاری از راه دور آمده اند. بارگذاری 2 بخش دارد: بالا گذاری که پرونده الکترونیکی از مبدا محلی به سرور دوری فرستاده می شود؛ پایین گذاری که این پرونده از سروری دور به رایانه مقصد روی میز کاربر فرستاده می شود. پادکست سخنرانی و مشارکت حضار مجازی را از راه دور امکان پذیر می کند. بسیاری از شهروندان مطالعات و آموزش دانشگاهی خود را از طریق اینترنت انجام می دهند؛ گاهی هم با بارگداری کتاب الکترونیکی آن را می خوانند. مثلن آثار فروغ فرخزاد بوسیله دوستداران آثار او در اینترنت ذخیره اند؛ دوستداران می توانند آنها را بار/ پایین گذاری download کنند. یا کلی از جوانان با رايانامه‌ /پست الكترونيك/ ایمیل، تارنما /ديدارگاه/ سايت، يا تارنگار /وبلاگ نیازهای خواندنی خود را برآورده می کنند. این را با google.com می توان انجام داد. در مستطیل چستجو نام کتاب فروغ را نمونه وار " فرخزاد اسیر" تایپ کنید؛ منابع حاوی این نام یا کتاب روی صفحه تصویرگر ظاهر می شوند تا بارگذاری شوند.

بُردار کنونی. رابطه شعر و سخنوری از 2500 سال پیش در فرهنگ ادبی بشر تبیین یافته است. در شرایط کنونی هم می توان این رابطه را به روز کرد؛ از منابع غربی اصول نظری را ترجمه کرد؛ از آثار سخنرانی و شعری فارسی نمونه های گزید تا اصول ادبی مدرن سخنوری در فارسی را تدوین کرد. در قرن کنونی سخنرانی از جرگه حضوری بسی فراتر رفته، با فن آوریهای رایانه ای، بصری، سمعی جهانی شده. این رسانه های گروهی افزون بر امکان همایشها، سخنرانیها، مجلس نمایندگان، جرگه های صنفی/ حرفه ای/ حزبی کمک به رشد سخنوری هم کرده اند. ولی هنوز محتوای این رشد نقد، طبقه بندی، تبیین نشده. دکتر شهرام بشرا در زمینه شعر با ترجمه مقولات مربوط به سخنوری، گامهای نخست را در ادبیات مدرن فارسی برداشت ؛ در یک وبلاگ کارش را نشر کرد.

دکتر فروزان سجودی هم از جنبه نشانه شناسی برخی از آرایه های ادبی را با استناد به منابع غربی و نمونه هایی در شعر فارسی بطور ارزنده ای واشکافی کرد. دکتر بیژن باران در جستارهای زنجیره ای می کوشد تا آفرینش، نویسش، خوانش، ادراک شعر را با مقوله های اعصاب، روحیات، شخصیت شاعر/ مخاطب در ارتباط قرار دهد تا رمز پایداری شاعران رده یک مانند فردوسی، خیام، مولانا، حافظ، نیما، فروغ، شاملو را تبیین کند؛ نشان دهد که شاعران درجه 3 و4 حاشیه ای اختلالات در روحیات و شخصیت داشته اند که موجب افت محبوبیت آنها پس ار مرگشان شده. بقول تهرانیها در عصر حاضر، بدون کمک دولتی آنها "تنبان خود را نمی توانند بالا بکشند" چه رسد به امرار معاش و درآوردن هزینه خانواده. در زمان حیات آنها دور و بر قطبهای قدرت، ثروت، منزلت فرصت طلبانه می پلکند. ُشهرگی آنها در حیاتشان با نزدیکی آنها به دولت و بلندگوهای آن، شهرتی تبلیغی و غیرتاریخی بآنها می دهد. پیشینیان انان شعرای دربار سلطان محمود غزنوی بودند. اینها علم سفید تسلیم "نوعی از هنر" و شعر ناب را در توی اتاق و پشت پنجره محافلشان تکان می دادند و می دهند. در زمانیکه شاعران ملی در انبوه دوستداران چند هزار نفری شعر خوانی و سخنرانی می کردند.

چون در گذشته سنت سخنوری بخاطر نبود مجلس نمایندگان، دادگاههای قضایی، مجالس بحث در ایران رشدی نکرده؛ لذا باید از غرب اصول سخنوری را ترجمه کرد. نمونه های سخنرانی را در فرهنگ مدرن جمعآوری کرد تا بتوان قواعد آنرا در بستر فرهنگ ایرانی استخراج کرد. این قواعد را بر شعر مدرن و پسامدرن فارسی انطباق داد؛ آنرا تکمیل کرد. چون زبان شعر نو به زبان محاوره فارسی نزدیک است؛ از اینرو سنت بدیع، قافیه، عروض گذشته زیاد بکار نمی یآید. نیز، قواعد نوینی براساس نمونه های شعری و سخنوری مانند خطابه های تاریخی سیاستمداران ایرانی در مجامع ملی و بین المللی باید تبیین و تدوین شوند. این جستار گامی در این راستا ست تا نخست، قواعد سخنوری را با نمونه های از شعر مدرن فارسی نگاشته. تا بتوان این قواعد را در نهادهای آموزشی برای تربیت سخنرانهای نسل جدید بکار برد. شاملو در شعرخوانی روی کاست، سبک نوینی در گفتار فارسی را آغاز کرد. این سبک نیاز به حفاری و غور دارد تا ضوابط لحن، تونالیته، جذبه، مکث، فراز/ فرود حجم صدا، تندی /کندی خوانش آن تشریح شوند.

زبان. در تحلیل زبان ادبی 2 برداشت از ان می شود: زبان لفظی literary که بیان فاکتها بدون غلو و دگرگونی موضوع است؛ سخن تجسمی که بیان فاکتها با قیاسهای شبیه برویداد موردنظر با کمی غلو توام است. در تحلیل لفظی، معنی کلمات آن است که در یک قاموس همگانی تصریح شده؛ در حالی که کلمات لایه های تجسمی معنی های اضافی را هم تلویح می کنند. وقتی چشم/ گوش انسان پیام را می گیرد؛ ذهن باید این داده را تعبیر کند؛ آنرا به معنی برای فهم تبدیل کند. این روند نیاز به یک 4چوب شناختی دارد که از حافظه، تمام معنی های ممکن را یافته برای کلمات متن بکار می برد. در این روال نه تنها معانی مشترک یا لفظی بیرون کشیده می شوند؛ بلکه معانی دیگری هم که نویسنده منظورش بوده، فعال می شوند. نمونه: جمله "فلات تشنه است؛" 2 معنی قاموسی و تلویحی را قاطی می کند. فلات که زنده نیست تا تشنه باشد. خواننده می فهمد که معنی قاموسی و لفظی نامناسب است. او با تجربه فردی می داند که حس تشنگی از خشگی ناشی می شود؛ پس معنی جمله فوق را برابر با "فلات خشک است" گرفته، بدرستی آنرا بطور تلویحی درمی آبد. این نوع ادراک در مغز با شبکه های عصبی مجاور یا ناظر میسر می شود.

برداشت 2م، سخن تجسمی figure of speech، را زبانشناسان تا 250 نوع گوناگون شمارش کرده اند. در این اواخر این انواع را به 2 گروه اصلی بخش کرده اند: استعاره ای metaphor وقتی که 2 چیز را می توان جانشین هم کرد؛ دگرنامی metonymy وقتی که 2 چیز را می توان همنشین/ مجاور هم کرد. در نمونه پارگراف فوق تشنه جانشین خشگ شده است؛ ادراک آن درست انجام می شود. برای بسیط کردن این مجردات چند نمونه آورده می شوند. نمونه اول: یارو سگ شد؛ بجای عصبانی سگ جانشین شده. استعاره بخاطر تشابه 2 مقوله باهم است. پس سگ استعاره بصری برای عصبانی تجریدی جانشین می شود. نمونه دوم: پرسپولیس برد؛ بجای تیم بازیکن نام پرسپولیس بکار رفته. این دگرنامی براساس پیوستگی/ تداعی 2 مفهوم است. یعنی پرسپولیس همنشین یا مجاور تیم بازیکنان فوتبال است. نمونه سوم: زبان فلات فارسی است. در این جمله عضو زبان برابر عضلات دهانی با معنی دگرنامی برای گویش ساکنان فلات بکار رفته. نمونه چهارم: بالیوود بیشترین فیلم را تولید می کند. بالیوود محله ای در مومبای است ولی با دگرنامی بمعنی صنعت فیلم همه هندوستان بکار رفته است. این بحث را دکتر سجودی در مقاله استعاره، مجاز، .. در منبع فوق الذکر ارایه داده است.

در قسمت بعدی گزیده ای از نامها و تعاریف ارایه های سخن تحسمی خواهد آمد؛ سپس در اشعار نو نمونه هایی از آنها یافته، بصورت نقل قول ارایه خواهند شد. در شکل زیر از 100 کارکرد مغز زبان و منطق گزیده شده؛ ورودیها، خروجیها، پارامترها، متغیرها بطور موجز نام برده شده اند. دیگر مقولات در بخش بعدی واشکافی خواهند شد. زبان و منطق دو کارکرد مغزی ندکه در سخنوری و شعر اصلی هستند. برای محدودیت طولی در این جستار خلاقیت، احساس و دیگر کارکردهای مغز کنار گذاشته شده اند.

___________

پانویسها.

1- مولف آگاهانه از کاربرد 2 واژه علم و صنعت در مقولات مربوط به بدیغ، بلاغت، ادبیات عدول کرده؛ زیرا در عصر مدرن این 2 واژه معنای ویژه خود را دارند. علم در رابطه یا اصول جهانشمول تجربی و نظری است؛ صنعت در رابطه با مهندسی محصولات با ابزار تولید مدرن است.

2- برابرهای انگلیسی برای پاره ای از واژه های تخصصی آمده که هنوز جانیافتاده اند. بسیاری از واژه های تخصصی فنون گذشته از زبان فرانسه آمده اند. ولی اکنون انگلیسی سرچشمه لغوی برای وازه های نوین می باشد؛ بویژه در فنون رادیو، سینما، اینترنت، پزشگی، دارویی، شیمی، مکانیک، علوم انسانی.

3- منابع با ابرپیوندهای مستتر hyperlink در متن آورده شده. اگر اشاره گر cursor موش بر صفحه تصویر monitor قرار گیرد، لینک منبع نمودار می شود. با کلیک کردن روی آن کاربر به پایگاه site حاوی مطلب برده می شود. البته این استتار منبع باعث می شود که منابع در چاپگر بروی کاغذ ناپدید شوند.

* podium = جایگاه سخنرانی.

منابع. چون این سری جستارها برخط online ند؛ از اینرو تنها منابع نرم موجود در وب جهانی بکار رفته.

بیژن باران: زمان

bejanbaran — Sat, 12 Jul 2008 01:59:18 GMT

زمان

من می مانم، رود می رود.

رودخانه ای در من می گذرد.

با ترنم لحظه های حباب

از روی ردیف موج و ماسه؛

لاک پشتی می پلکد، در کناره.

از کودکیم مرا دور می کند-

عصرهای تابستان گذران، دوره گرد،

می خواند کوچه باغی؛ می شد دور.

خمیازه خواب چادر شب را بر سر می کرد.

رود از سکوت کوه

به هیجان موج دریا می رسید.

قصه سکوت را گاه زمزمه؛

گاه می خواند با خروش.

گذر رود، پشیز لاک پشت مانده بجا در دور.

رود می برد با خود

قصه سکوت کوه.

رودخانه ای در من

از میان خاطرات درختان و دشت

- در کنار، چوپان نی نواز

بدور او، بع بع گوسفند، عطسه بز-

دور می شود.

رود می رود

برای زندگی پویا، بیدرنگ

از میان سکوت صخره و سنگ

ایستایی ابدی مرگ

زیر تشعشع آسمان.

رودخانه ای در من جاریست.

زیر ستارگان نور

گذشته های دور

کوههای کبود

یادهای نامطمئن

بادهای فراموش.

رود می ماند، من می روم.

070708

بیژن باران: گوادلوپ*

bejanbaran — Sat, 05 Jul 2008 06:11:18 GMT

این یک شعر پسامدرن است. در آن، زمان در زنجیره سطرها از حال به گذشته، آینده نزدیک، حال، آینده دور و گذشته در نوسان است. راوی از عینیات به ذهنیات با پس- بینی، پیش- بینی ۱ در تردد است. مفصلها اگرچه دارای موسیقی قافیه ای و همصوتی هجایی ند ولی جویده/ انقطاعی fragment ، گاهی فعل ندار اند. جویده گی در سطح عبارت بندی phrase است. میتوان جویدگی را خردتر کرد؛ در سطح واژه ای یا هجایی قرار داد. جویدگی در سطح هجایی معنی سنتی زبان را زایل می کند؛ زبان را به دروه قان وقونی کودک پس می برد. می توان مفصلها را بصورت 40تیکه collage از عبارات و جملات عینی محیط و تکه های جویده از ذهن سیال در توالی یا تناوب قرار داد. در شعر گودالوپ، شاعر اصوات موسیقیایی، ارجاعات تاریخی، القائات معنادار را می پاید؛ راوی در تردد زمانی و نوسان بین عینیات، ذهنیات، خاطرات، برنامه ها، توصیفات می باشد؛ شخصیتهای علمی تنها بنام خوانده می شوند. این شخصیتها برای القای جو فنی کار بمخاطب آمده اند. ۲

flash-back / flash-forward ۱-

گوادلوپ*

در این غروب-رنگ صبح سرد

آسمان خاکستری، نبود خورشید

روی خاک خرمایی، گل بگل بوته های برف سفید

لخت درختان؛ سبز کاج و سرو، استثناء

جاده دودی دور می کند از هم-

نور زرد و سرخ خودرو ها.

راندن بسوی سرنوشت

تنها، در خاطرات گرم جزایر استوا-

آرامش کامل آبی دریا، سبز نخل، پوست مسی جوان

در تبدیل اشعه به طراوت سلامت.

قطع از نبض تمدن، قفل ترافیک، کاغذ

دور از شهر و شهریان

در عرفان سماع ثبات ذن.**

کمی بعد از پله ها به دفتر خواهم رسید.

بیرون پنجره، خالی لانه و کوچ زنجره

به افقهای ولرم نیلی استوا.

بر سیم برق، تنها قارد کلاغ:

کو رفیق

قان من

قار قار

دانم

ندانم

قارقار

کو قار او

این قار من

باوقار

قرار

یا فرار

قار قار

در ملس خلوت راه، بسوی تقویم، کاغذ،

توقف ترافیک بسته های اطلاعات،

از اندیشمندان دنیای حی موت و مجازی،

خیام، رازی،

سوسور، بروکا، چامسکی،***

پاسخ امروز نامه دیروز بر میز.

012808

* Guadeloupe 2 جزیره فرانسوی نشین استوایی دریای کارایب، که از فرازآسمان با سواحل سفید ماسه مانند پروانه بزرگی با بال باز بر دریا نشسته است. کریستف کلمب در 1493م به این جزایر هند غربی رسید. در قرن 17م فرانسه آنرا برای خود از دست اسپانیا خارج کرد؛ در مقابل بخشش بخشهای فرانسوی کانادا به انگلیس، این جزایر از دستاندازیهای انگلیس مصون ماندند. در کنفرانس گوادلوپ، ژانویه 1979، غرب با انقلاب جمهوری در ایران موافقت کرد. این جزایر با کباب ماهی، موجهای بلند برای موج سواری، آبشارهای پودری، غواصی در آب تمیز، مانند بهشت با آغوش باز پذیرای مسافران ند.

** Zen مکتب بودیستی که معتقد به رسیدن به روشنذهنی از طریق مراقبه، غور، بصیرت است تا اعتقاد و دعا. پیروان این مکتب در چین، ژاپن، کره، ویتنام، و کمی هم در غرب ند. این واژه ژاپنی از چان چینی بمعنی سکوت آمده. ریشه هندواروپایی آن ذیا ست که در یونانی ساما یا سیما بمعنی نشانه می باشد. این واژه آخری با سمانتیک/ معناشناسی در انگلیسی، سیما در فارسی و سماع عربی قرابت دارد. در این گونه مراقبه، فرد 4 زانو نشسته، ساکت، صامت به تمرکز ذهن مشغول می شود. ذن تمرکز فکری است که در قرن 5م از هند به چین وارد شد. چکیده آن دریافت روشنی ذهن بدون کتاب آسمانی، بدون اوراد و طومار است. در این مکتب فرد در رابطه مستقیم با روح خود است، به فطرت خود نظر دارد، با ورزش ذهنی می تواند به مقام بودا ارتقا یابد. این مکتب دانش نظری و مطالعات متنی را کنار گداشته؛ بر تجربه فردی، یعنی طبع واقعی فرد، تمرکز می کند. کتابهای فراوانی در باره این مکتب در طول تاریخ نوشته شده.

***سوسور 1857-1913 زبانشناس سویسی، بروکا 1824-1880 اعصابشناس فرانسوی، چامسکی متولد 1928 زبانشناس معاصر، خیام شاعر و ریاضیدان قرن 11م، رازی پزشگ و مکتشف قرن 10م.

۲- زیبا کرباسی در کلاژهای اروتیک خود بسیار موفق جنبه هایی از شعر پسامدرن را بکار برده. با هجاهای تیک تاک ساعت، لالایی خواب، قوقولی خروس صداهای طبیعت۳ را با معانی اروتیک می آمیزد. این تکنیک را با استعاره ، مجاز، کنایه، مجاز مرسل، انسانوارگی/ تشخص ۴ ، همصدایی آغازی/ جناس صوتی ۵ با موفقیت در این کلاژها و اشعار دیگر خود بکار برده.

onimonipea - ۳

personification -۴

۵- alliteration

http://bazabi.blogfa.com/post-2.aspx

http://bazabi.blogfa.com/post-5.aspx

http://mosbateman.blogfa.com/post-3678.aspx